Nieudana konstrukcja czołgów „Schneider” i „Saint-Chamond” zmusiła Francuzów do poszukiwania nowego rozwiązania problemu.

Pułkownik Étienne nalegał na stworzenie lekkich i tanich egzemplarzy, które uważał za niezbędne uzupełnienie czołgów średnich i ciężkich. W swojej wyobraźni widział już tysiące takich maszyn, atakujących w szykach bojowych piechoty. Ostatecznie, dzięki jego entuzjazmowi, w 1917 roku powstał najbardziej udany czołg I wojny światowej.
Już w grudniu 1915 roku Étienne zwrócił się do Louisa Renault, znanego konstruktora i właściciela największej we Francji firmy samochodowej, proponując mu podjęcie prac nad lekkim czołgiem. Renault początkowo odmówił, powołując się na brak doświadczenia w produkcji opancerzonych pojazdów gąsienicowych. Étienne zdołał jednak go przekonać i w grudniu 1916 roku konstruktor przedstawił swoją koncepcję Specjalnemu Komitetowi Doradczemu Artylerii. Oficjalne próby rozpoczęły się 9 kwietnia 1917 roku i zakończyły się pełnym sukcesem. Czas jednak naglił – front potrzebował jak największej liczby lekkich i tanich czołgów.
Étienne zwiększył zamówienie do 2500 pojazdów, włączając do niego trzeci wariant „pancernika” – tzw. czołg radiowy w wersji dowódczej, przeznaczony do łączności pomiędzy oddziałami pancernymi, piechotą i artylerią. Naczelny dowódca poparł tę propozycję i z kolei zwiększył zamówienie do 3,5 tysiąca. Firma „Renault” nie była już w stanie samodzielnie zrealizować tak dużego zamówienia w wyznaczonym terminie. Do produkcji czołgów włączono więc inne przedsiębiorstwa: „Berliet”, „Schneider”, „Delaunay-Belleville”. Konstruktorzy napotkali początkowo wiele trudności. Nie od razu udało się uruchomić produkcję stożkowej wieży, dlatego pierwsze pojazdy wyposażano w nitowaną wieżę ośmiokątną. Dużo czasu zajęło także opracowanie systemu montażu działa.
Nowe pojazdy gąsienicowe (oznaczane jako „Renault FT” lub „Renault M17” i „Renault M18”) zaczęły trafiać do armii francuskiej w marcu 1918 roku. Do końca wojny wyprodukowano 3177 egzemplarzy. Ich układ konstrukcyjny (silnik, przekładnia i koło napędowe z tyłu, stanowisko kierowcy z przodu, a pomiędzy nimi przedział bojowy z obrotową wieżą) stał się klasyczny.
Kadłub, w odróżnieniu od pojazdów „Saint-Chamond” i „Schneider”, był elementem konstrukcyjnym (podwoziem) i stanowił szkielet z kątowników i elementów profilowanych, do których nitami mocowano płyty pancerne oraz elementy układu jezdnego.
Koło napinające o dużej średnicy ułatwiało pokonywanie przeszkód pionowych i wydostawanie się z lejów po pociskach. W wielu pojazdach (dla zmniejszenia hałasu i masy) wykonywano je z drewna. Był to jedyny przypadek zastosowania takiego materiału w budowie czołgów. Do poprawy zdolności pokonywania rowów służył zamocowany z tyłu ogon, osadzony na osi. Obracając się wokół niej, w marszu był zarzucany na dach przedziału silnikowego.
Czołg okazał się maszyną prostą, niezawodną i tanią. Niski nacisk jednostkowy na podłoże – 0,6 kg/cm^2 – zapewniał dobrą mobilność: mógł pokonywać wzniesienia do 45° oraz rowy o szerokości do 1,8 m. Prędkość i zasięg były jednak niewielkie. Przez ponad 10 lat „Renault FT” stanowił wzór przy projektowaniu lekkich czołgów.
„Renault” produkowano w czterech wersjach: karabinowej, działowej, sygnałowej lub dowódczej („Renault TSF”) z nieruchomą prostokątną nadbudówką, w której znajdowała się radiostacja i trzyosobowa załoga, a także – w wersji z działem 75 mm („Renault BS”), umieszczonym w nadbudówce otwartej z przodu i z tyłu, strzelającym do tyłu.
Służba bojowa czołgów „Renault” była długa. Swój pierwszy bój stoczyły 31 maja 1918 roku pod lasem Retz, w pobliżu miasta Soissons. W latach wojny domowej w Rosji były używane przez wojska białych oraz interwentów, a następnie (jako trofea) przez Armię Czerwoną. W latach 1925–1926 walczyły w Maroku przeciwko powstańcom Rifów, a w latach 1936–1939 – w Hiszpanii, w armii republikańskiej. Co więcej, te pojazdy gąsienicowe brały udział nawet w II wojnie światowej. W latach 20. we Włoszech budowano na wzór „Renault” czołg „Fiat 3000A” z 1921 roku. Dzięki mocniejszemu silnikowi prędkość osiągnęła 22 km/h. W 1930 roku został on zmodernizowany („Fiat 3000B”) – otrzymał nowy silnik i wzmocnione podwozie.
Armia Czerwona zdobyła w czasie wojny domowej około 80 czołgów, w tym także „Renault”. Jesienią 1919 roku Rada Przemysłu Wojennego RSFSR podjęła decyzję o rozpoczęciu budowy czołgów na wzór „Renault”. W warunkach powojennej ruiny i załamania przemysłu wybór ten był najbardziej racjonalny. Radzieccy robotnicy i technicy, dokonując prawdziwego wyczynu pracy, z powodzeniem wykonali to zadanie – 31 sierpnia 1920 roku pierwszy czołg produkcji radzieckiej wyszedł na próby ruchowe. Otrzymał własną nazwę „Bojownik o wolność towarzysz Lenin”. Do końca 1921 roku przekazano jeszcze 14 maszyn tego typu, wówczas nazywanych KS lub czołg M. Od francuskiego pierwowzoru różnił się silnikiem i kształtem wieży. Później w czołgach KS zastosowano mieszane uzbrojenie karabinowo-działowe.
W latach 20. Francuzi podjęli szereg prób modernizacji „Renault”. Nowe maszyny „Renault M24/25” okazały się jednak jedynie przeróbką starszych „Renault FT”. Wyposażono je w gumową taśmę gąsienicową i bardziej miękkie zawieszenie. Prędkość wzrosła do 12 km/h, zmniejszyło się zużycie paliwa i zwiększył zasięg.
Dalsza modernizacja – nowe podwozie, silnik i przekładnia oraz nieco zmieniony układ kadłuba – doprowadziła w 1927 roku do powstania czołgu „Renault NC1” (lub NC27).
Wpływ „Renault FT” widoczny jest w konstrukcjach francuskich lekkich czołgów lat 30.: R35, H35, H40. Odegrał on jednak rolę negatywną – w wieżach nowych „pancerników” pozostawał ten sam „człowiek od wszystkiego” – dowódca-celowniczy-ładowniczy.

 


9. Francuski lekki czołg „Renault FT”. Masa bojowa – 6,7 t. Załoga – 2 osoby. Uzbrojenie – jedno działo 37 mm lub 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 16 mm kadłub, 8 mm burta. Silnik „Renault” – 35 KM. Prędkość po szosie – 7,8 km/h. Zasięg po szosie – 35 km.


10. Japoński lekki czołg „Otsu” (francuski „Renault NC1”). Masa bojowa – 8,5 t. Załoga – 2 osoby. Uzbrojenie – jedno działo 57 mm lub 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 30 mm przód kadłuba, 22 mm burta. Silnik „Mitsubishi” – 75 KM. Prędkość po szosie – 25 km/h. Zasięg po szosie – 100 km.


11. Włoski lekki czołg „Fiat 3000B”. Masa bojowa – 5,6 t. Załoga – 2 osoby. Uzbrojenie – jedno działo 37 mm lub sprzężone karabiny maszynowe. Grubość pancerza – 16 mm przód i burta kadłuba. Silnik „Fiat” – 63 KM. Prędkość po szosie – 16 km/h. Zasięg po szosie – 100 km.

Na winiecie – radziecki lekki czołg M. Masa bojowa – 7 t. Załoga – 2 osoby. Uzbrojenie – jedno działo 37 mm, 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 16 mm przód i burta kadłuba. Silnik AMO – 34 KM. Prędkość po szosie – 8,5 km/h. Zasięg po szosie – 60 km.